Peilbeheer

Het waterpeil in grote delen van het gebied is afgestemd op de landbouw. De meest optimale omstandigheden zijn een relatief droog voorjaar en natte zomer. Zo kunnen boeren in de winter en voorjaar hun land op en is er tijdens het ‘groeiseizoen’ voldoende water voor een optimale productie. In de zomer wordt het water zoveel mogelijk vastgehouden. Het watersysteem is ingericht om grote afvoeren (snel) te verwerken. Hiervoor zijn diverse gemalen aanwezig, zoals gemalen Grote Beek en Baakse Beek die het water naar de IJssel pompen bij hogere IJsselstanden. Bij extreme situaties kunnen zelfs inundatiegebieden Bakerwaard en Baakse Beek worden ingezet.

Streefpeilen en stuwen

In het beheersgebied van de Baakse Beek zijn geen peilbesluiten maar een maximum streefpeil. Bij aanhoudende droogte zakt in veel gebieden de grondwaterstand weg tot onder het stuwpeil of tot de waterbodem. In sommige watergangen kan dit leiden tot droogval. De stuwdichtheid (zie kaart 3.1) is nauw verbonden met het te overbruggen hoogteverschil. Door de grotere hoogteverschillen ten oosten van Lichtenvoorde en ten westen van de lijn Zelhem – Ruurlo zijn hier relatief veel stuwen. Bij Lichtenvoorde betreft het veel knijpstuwen. Deze stuwen zijn niet primair voor het regelen van het peil maar voor het remmen van de stroming bij piekafvoeren. In het vlakke gebied van het centrale bekken zijn veel minder stuwen.

In totaal zijn er circa 273 stuwen. Hiervan hebben er 252 een vast maximum streefpeil. Bij 20 stuwen is het streefpeil in de zomer hoger dan het winter, meestal ongeveer 10 cm hoger, maar soms ook enkele decimeters. Bij stuwen met een vast streefpeil varieert het peil binnen een bepaalde bandbreedte en is het peil vaak tegennatuurlijk aan de seizoenfluctuaties. Stuw de Wiersse is bijzonder, deze wordt niet door het waterschap bediend, maar door de eigenaar van het landgoed. Afspraken over de stuwregeling zijn vastgelegd in een vergunning.

Hoog water & gemalen

Bij hoge IJsselstanden kunnen de Baakse Beek en Grote Beek niet langer onder vrij verval afwateren op de IJssel en treden de gemalen Baakse Beek en Grote Beek in werking. Hiernaast zijn er in het stroomgebied zijn nog 5 gemalen (zie tabel 4.1).

Tabel 4.1 Gemalen in het beheersgebied van de Baakse Beek

4.1

Peilbeheer en waterverdeling in /na de Boezem van Hackfort

In de Boezem van Hackfort (ofwel de Boezem van Pardijs) komen de Baakse Beek en de Veengoot samen en wordt het water weer verdeeld tussen de Baakse Beek en het Groene Kanaal, ook wel Stroomkanaal van Hackfort genoemd (zie kaart 4.1).

K4.1

Kaart 4.1: Waterverdeling en inundatiegebieden voor de monding in de IJssel.

Bij een lage afvoer en lage IJsselstand (peil IJssel bij gemaal Baakse Beek < 6,20 m+ NAP) stroomt na het verdeelwerk circa 0,7 m3/s richting de Baakse Beek. Als de aanvoer groter is dan 0,7 m3/s, wordt het overige deel naar het Groene Kanaal gestuurd. Deze regeling geldt vanaf 2014.

Gemaal Baakse Beek treedt in werking bij een waterstand boven de 6.20 m+NAP op de IJssel. Als het gemaal in werking is, wordt het verdeelwerk in de Boezem van Hackfort omgezet. Het water uit het bovenstrooms gelegen gebied kan onder vrij verval blijven lozen op de IJssel via het Groene Kanaal. Er wordt geen water meer afgevoerd naar de Baakse Beek. Hiermee voorkomen we dat het water uit het hoger gelegen delen van het stroomgebied eerst in het lage gebied rondom Wichmond en Baak terecht komt en daar dan vervolgens weer moet worden uitgepompt.

Tot een waterstand in het Groene Kanaal van 9.50 m+NAP bij de IJssel en 9.65 m+NAP bij de Boezem van Hackfort blijven de Baakse Beek en de Veengoot onder vrij verval afvoeren via het Groene Kanaal. Boven genoemde waterstanden komt de stabiliteit van de kades langs het Groene Kanaal in gevaar en mag er niet meer geloosd worden. Ondanks de hoge IJsselstand zal dan toch water via de Baakse Beek afgevoerd moeten worden naar de IJssel: bij het verdeelwerk in de Boezem van Hackfort wordt de afvoer naar het Groene Kanaal geblokkeerd. Ook aan de IJsselzijde kan het Groene Kanaal worden afgesloten.

Bij de mogelijke combinatie van hoog water op de IJssel (>9,50 m+NAP) en veel binnenwater is de kans groot dat de afvoercapaciteit van de benedenloop van de Baakse Beek en zeker die van het gemaal Baakse Beek, waarvan de afvoercapaciteit door de hoge IJsselstand gehalveerd is, tekort schieten. Op dat moment zullen inundatiegebieden Baakse Beek (463 ha.) en Bakerwaard (402 ha.) ingezet worden. Tussen de Baakse Beek en de Bakerwaard ligt een kade (zie ook waterveiligheid). Het moment van inzetten van het inundatiegebied Bakerwaard kan daarmee iets worden uitgesteld. Er kan echter ook worden besloten om inundatie in het inundatiegebied Baakse Beek iets uit te stellen. In dat geval moeten de vrije lozingskleppen van gemaal Bakerwaard omhoog worden getrokken. Het water uit de Baakse Beek stroomt dan onder gemaal Bakerwaard de Bakerwaard in. Op den duur zullen beide gebieden echter onder water stromen. In de Bakerwaard kan, uitgaande van een maximum peil van 8.00 m+NAP, 3.362.000 m3 worden geborgen en in de Baakse Beek 1.391.000 m3. Geen van beide heeft overigens een formele status als retentiegebied. Inundatie gebeurt pas bij uitzonderlijke situaties met grote afvoeren en hoge IJsselstanden. Sinds de aanleg in de jaren vijftig zijn de inundatiegebieden Bakerwaard en Baakse Beek nog niet ingezet.

Terug naar de Boezem van Hackfort. In dit 61 ha grote gebied treden regelmatig inundaties op. Deze inundaties hebben niet als doel om water tijdelijk te bergen. De Boezem van Hackfort dient primair om voldoende waterhoogte (drukhoogte) te creëren zodat vrije lozing via het Groene Kanaal kan plaatsvinden. Inundatie van de gronden in de boezem beginnen bij een waterstand van 8.30 m+NAP.

Hierboven is in grove lijnen aangegeven hoe de sturing nu plaatsvindt. Op het moment dat het kritisch wordt, kunnen keuzes gemaakt worden die afwijken van deze grove beschrijving.

De sturingsmogelijkheden in de Boezem van Hackfort, de aanleg van het Groene Kanaal en de bouw van het gemaal Baakse Beek zijn tot stand gekomen in het kader van de dichting van de Baakse Overlaat. Ook het gemaal Grote Beek in Bronckhorst, het gemaal Helbergen te Zutphen en het Afleidingskanaal van de Berkel nabij Zutphen behoren tot de werken van de dichting van de Baakse Overlaat (zie ook historie).

Literatuur

[004BB] Draaiboek wateroverlast Baakse Beek (Rapport, 2014)

[005BB] Distributiemodel deel C, (Noord) Oost en Zuid Nederland (Rapport, 2009)

[006A] De wateropgave voor Waterschap Rijn en IJssel (Rapport, 2002)

[011BB] Verbindingen tussen de Baakse Beek en de Veengoot (Memo, 2014)

[013BB] Dubbele Berging: mogelijk, gewenst? ‘Mogelijkheden van gebruik van bergingsgebieden voor zowel hoofd- als regionaal systeem (Rapport, 2004)

[014BB] Evaluatie regionale wateroverlast augustus 2010 (Rapport, 2010)

Zie bibliotheek voor digitaal beschikbare documenten


Gemaal Baakse Beek 2 - foto R. Koopmans 2009

Gemaal Baakse Beek

Gemaal Grote Beek 4 - foto R. Tackenkamp 2011

Gemaal Grote Beek

10-Stuw Kemperman 1

Stuw Kemperman

Gemaal Grote Beek 2 - vroeger interieur - foto A. Koster

Gemaal Grote Beek  - vroeger interieur

Gemaal Spaensweerd 5

Gemaal Spaensweerd

Verdeelwerk 't Groene Kanaal 2 - foto J. Klein Goldewijk 2008

Verdeelwerk 't Groene Kanaal

K4.1

Kaart 4.1 Boezem van Hackfort

Uitwateringssluis en Stroomkanaal van Hackfort - Hoog water 2011 - foto Unit Waterkeringen

Uitwateringssluis en Stroomkanaal van Hackfort - Hoog water 2011

Gemaal Bakerwaard 1 - foto W. Zenhorst

Gemaal Bakerwaard