Chemische waterkwaliteit

Het water in het beheersgebied en vooral in de Grote Beek heeft over het algemeen een goede chemische kwaliteit. De goede kwaliteit in de Grote Beek is te danken aan de aanvoer van schoon kwelwater en het ontbreken van RWZI’s, wel zijn er enkele overstorten in Doetinchem die lozen op water dat via de Grote Beek wordt afgevoerd.

Wat betreft de waterkwaliteit nemen de terrasrandbeken een bijzondere plek in. Het water in deze beken is van nature licht zuur en zeer ijzerrijk, waardoor ze rood kleuren. Uittredend grondwater dat pas aan de rand van het plateau naar de oppervlakte komt, is minder ijzerrijk en heeft een gebufferde kalkrijke samenstelling als gevolg van de kalkhoudende bodem.

Het water in de Baakse Beek en Veengoot is basenrijk en bevat een relatief hoog chloridegehalte, mede door voormalige industriële chloride lozingen via RWZI Lichtenvoorde. Na de Van Heeckerenbeek wordt het relatief schone water van de Veengoot gemengd met het vuilere water van de Baakse Beek.

Er zijn drie afvalwaterzuiveringen In het plangebied, twee hiervan lozen op de Baakse Beek, namelijk RWZI’s Lichtenvoorde en Ruurlo. RWZI Olburgen loost direct op de IJssel. De effluentlozingen hebben een tweeledig effect op de waterwaterkwaliteit.

  • Enerzijds vormt het effluent een belasting van nutriënten en andere stoffen op de Baakse Beek en Veengoot, zoals chloride, fosfaat, ammonium en sulfaat.
  • Anderzijds levert het effluent een bijdrage aan de afvoer van de Baakse Beek. Het aandeel van de RWZI’s aan de zomerafvoer is aanzienlijk, namelijk 23 % bij Ruurlo en 46 % bij Lichtenvoorde (zie waterbalans). Voldoende stroming en vooral watervoerendheid zijn van groot belang voor de instandhouding van sommige aquatische flora- en faunasoorten (zie ecologie).

Prioritaire stoffen

In 2006 was octylfenol, tributyltin en de som van de PAK Benzo(ghi)peryleen en Indenopyreen normoverschrijdend in de Baakse Beek, in de overige waterlichamen was destijds nog geen 0-meting uitgevoerd. Uit monitoring in 2013 blijkt dat alleen de som van de PAK Benzo(ghi)peryleen en Indenopyreen nog in te hoge concentraties aanwezig is in de Baakse Beek, de Veengoot en de Oosterwijkse Vloed. Waarschijnlijk zijn de belangrijkste bronnen van deze PAK’s: industrie, verbranding van vaste brandstoffen en verkeer. In de Grote Beek waren geen normoverschrijdende prioritaire stoffen (zie factsheets).

Bestrijdingsmiddelen (metolachloor en imidacloprid) vormen geen probleem binnen het beheersgebied van de Baakse Beek. Wel is aandacht voor deze stoffen omdat het aantal normoverschrijdingen in Noordoost-Nederland toenemen (zie waterrapport 2008-2011).

Specifieke verontreinigende stoffen

Koper: In 2006 bleek dat koper in alle waterlichamen in te hoge concentraties aanwezig was. De voornaamste bronnen voor koper zijn: uitspoeling landelijk gebied, rioollozingen en bovenstroomse aanvoer. In 2013 was koper net als andere specifiek verontreinigende stoffen niet normoverschrijdend aanwezig in het beheersgebied van de Baakse beek (zie factsheets).

Ammonium: In het bovenstroomse deel van de Baakse Beek en benedenstrooms in de Veengoot is ammonium incidenteel in te grote concentraties aanwezig. In de Baakse Beek zijn de hoge gehalten nadelig voor waterplantenontwikkeling. In het recente verleden zijn ook te hoge concentraties ammonium gemeten in de Oosterwijkse Vloed. Hoge concentraties ammonium in het oppervlaktewater zijn een indicatie van verontreiniging met menselijke of dierlijke uitwerpselen. De belangrijkste oorzaak ligt bij RWZI’s. Mogelijk is veeteelt een aanzienlijke bron en er zijn ook (gemengde) overstorten verspreid over het gebied.

Nutriënten

Stikstof en fosfaat zijn belangrijke voedingsstoffen voor planten, maar teveel stikstof en vooral fosfaat kan juist weer problemen opleveren. Algemene soorten gaan overheersen ten koste van meer bijzondere soorten en algen en wieren reageren sterk op extra fosfaat. Verhoogde sulfaatgehalten kunnen leiden tot het vrijkomen van fosfaat. Dit gebeurt vooral in de sliblaag bij zuurstofloze omstandigheden.

De nutriëntconcentraties van de terrasrandbeken liggen vaak ver boven de norm. Dit wordt veroorzaakt doordat op de terrasrand een zeer dun watervoerend pakket aanwezig is, waardoor nutriënten sneller tot afvoer komen. Het gebied heeft bovendien relatief veel hoogteverschil. Het water in de watergangen stroomt daarom snel en dat belemmert de denitrificatie, een proces waarbij nitraat wordt omgezet tot stikstofgas dat naar de atmosfeer verdwijnt. Dit is ook terug te zien in de nutriëntconcentraties in het bovenstroomse deel van de Baakse Beek. RWZI Lichtenvoorde draagt ook bij aan de belasting van de Baakse Beek met fosfaat. Ondanks de bijdrage van de landbouw aan de totale nutriëntenvracht in het midden en benedenstroomse deel van het gebied zijn nutriëntgehaltes lager.

Uit metingen blijkt dat stikstofconcentraties laag zijn en verder afnemen, ook in het bovenstroomse deel van de Baakse Beek. Deze trend is al rond 2000 ingezet en vooral te danken aan nationaal en Europees mestbeleid. Ook dalen de sulfaatgehalten. Voor fosfaatconcentraties geldt dit alleen in het benedenstroomse deel van het gebied, bovenstrooms is er nog een toename waargenomen.

Overige fysische-chemische waterkwaliteit (pH, doorzicht, zuurstof)

Alle 5 waterlichamen worden gekenmerkt door fysisch-chemische kenmerken die passen bij het watertype R5 of M1a in het geval van de Veengoot. Er is voldoende doorzicht, lage watertemperatuur, neutrale pH en een laag zoutgehalte. De waterlichamen voldoen hiermee aan de KRW-kwaliteitseisen. De waterlichamen hebben allen te kampen met stagnatie van afvoer of zelf droogval in sommige delen. Voor de Veengoot (watertype M1a) is dit geen probleem, voor de als R5 getypeerde beken wel.

Literatuur

[001BB] Integrale visie Baakse Beek-Veengoot, ‘Herstel de sponswerking’ (Rapport, 2007)

[012A] Waterrapport 2008-2011 (Rapport, 2012)

[013A] Waterrapport 2011-2014 (Rapport, 2015)

[014A] KRW factsheets (factsheets, 2013)

[015A] Factsheets waterlichamen Actualisatie waterkwaliteitsopgave Periode 2016-2021 (Factsheets, 2014)

[015BB] Ecologische inrichtingsvisie Grote Beek: De ecologische mogelijkheden in het stroomgebied Grote Beek (Rapport, 2004).

[016BB] Gebiedsrapportage KRW, Waterlichaam Grote Beek (Rapport, 2008)

[017BB] Gebiedsrapportage KRW Waterlichaam Veengoot (Rapport, 2008).

[018BB] Gebiedsrapportage KRW Waterlichaam Oosterwijkse Vloed (Rapport, 2008).

[019A] Hoofdrapportage KRW voor het beheergebied van waterschap Rijn en IJssel (Rapport, 2007)

[019BB] Gebiedsrapportage KRW Waterlichaam Baakse Beek (Rapport, 2008).

[025BB] Gebiedproces Baakse Beek-Veengoot, Bouwsteen Water (Rapport, 2010)

[042A] Factsheet 1 INDENO(1,2,3-CD)PYREEN (factsheet, 2005)

Zie bibliotheek voor digitaal beschikbare documenten

Websites

Waterrapport 2011-2014 op sharepoint: http://sharepoint.wrij.nl/plein/Organisatie/KA/Gedeelde%20%20documenten/Waterrapport%20definitief.pdf#search=waterrapport

http://www.wrij.nl/waterbeheerplan/