Chemische waterkwaliteit

Nutriënten (voedingsstoffen voor planten, veelal stikstof en fosfaat)

Stikstof en fosfaat zijn belangrijke voedingsstoffen voor planten, maar teveel stikstof en vooral fosfaat kan juist weer problemen opleveren. Algemene soorten gaan overheersen ten koste van meer bijzondere soorten en algen en wieren reageren sterk op extra fosfaat. Verhoogde sulfaatgehalten kunnen leiden tot het vrijkomen van fosfaat. Dit gebeurt vooral in de sliblaag bij zuurstofloze omstandigheden.

Fosfaat: Sinds 2009 zijn er normen voor fosfaatconcentraties overschreden in de Groenlose Slinge, Berkel, Ratumse – Willinkbeek en Grote Waterleiding. Tussen 2000 en 2010 is er wel een verbetering van de kwaliteit waargenomen in de Groenlose Slinge bij Winterswijk en in de Berkel bij de grens. Verhoogde fosfaatconcentraties hebben vaak relatie met grensoverschrijdende waterlopen. Deze P-overschrijdingen hangen dan ook samen met de waterkwaliteit in Duitse bovenlopen. Andere bronnen zijn de RWZI (rioolwaterzuivering)’s van Winterswijk en Haarlo, waarbij de RWZI van Winterswijk significant bijdraagt aan de slechte waterkwaliteit in de Groenlose Slinge. Dit heeft mede te maken met het volume van het effluent (het in de rioolwaterzuiveringsinstallatie gezuiverde water dat geloosd wordt op oppervlaktewater) in vergelijking met de afvoer van de Groenlose Slinge (zie waterbalans). Echter door renovaties in 2010 is er een daling van de fosfaatconcentraties in het effluent van RWZI Winterswijk waargenomen. Ook is het effluent een belangrijke bron van water en daarmee van belang voor de watervoerendheid en de aquatische ecologie in de Groenlose Slinge.

Stikstof: Tussen 2000 en 2010 is een afname van stikstofconcentraties geconstateerd in de Berkel bij de grens en in de Groenlose Slinge bij Winterswijk. In de Berkel bij Zutphen is deze afname niet waargenomen. Recente trends zijn echter minder positief. Over het algemeen worden verhoogde stikstofconcentraties aangetroffen in de oostelijke watergangen. De oorzaak van de vaak hogere concentraties in het oosten van het beheersgebied heeft te maken met de bodem en Duitse invloeden. De bodem is vaak slechtdoorlatend door ondiep keileem. Hoogteverschillen zijn aanzienlijk waardoor regenwater snel wordt afgevoerd naar de beken, net als het daarin opgeloste stikstof dat via de lucht en bemesting op de bodem terecht komt. Door de stroomsnelheden wordt nitraatomzetting via denitrificatie belemmerd en blijft stikstof in het water.

Prioritaire stoffen (lijst van stoffen die door de EU zijn aangemerkt als schadelijk voor het milieu)

In 2009 en 2013 was de som benzo(ghi)peryleen en indenopyreen in normoverschrijdende concentratie aanwezig te zijn in alle waterlichamen binnen het beheersgebied van de Berkel. Mogelijke bronnen van deze PAK (poly aromatische koolwaterstoffen, vaak kankerverwekkende teerachtige producten)’s zijn oppervlaktewater depositie, verkeer en bouw. In 2009 is in het beheersgebied van de Berkel ook de onkruidverdelger metolachloor aangetroffen in de Leerinkbeek en in de Berkel bij de grens.

Specifieke verontreinigende stoffen

Van de ‘specifieke verontreinigende stoffen’ is in 2013 vooral ammonium een probleem. In 5 van de 12 waterlichamen overschrijdt ammonium de norm, namelijk de Berkel, Bolksbeek, Groenlose Slinge, Leerinkbeek en Ratumsebeek en Willinkbeek. Voor de Leerinkbeek wordt zelfs vermoed dat hoge ammoniumgehalten beperkend zijn voor waterplantenontwikkeling. Hoge concentraties ammonium in het oppervlaktewater kunnen een indicatie zijn van verontreiniging met menselijke of dierlijke uitwerpselen. Bronnen zijn RWZI-effluent, bemesting en lozingen van huishoudelijk afvalwater. De zuiveringen van Haarlo, Ruurlo en Winterswijk leveren een significante bijdrage aan de hoge ammoniumconcentraties. Met name de RWZI Winterswijk is een belangrijke ammoniumbron voor de Groenlose Slinge. Hetzelfde geldt voor de RWZI’s van Coesfeld (in Duitsland) en Haarlo die lozen op de Berkel en daarmee ook de concentraties op de Bolksbeek bepalen. Bij de RWZI Haarlo wordt het effluent extra belucht om ammoniumconcentraties te verlagen.

Zink is alleen in de Leerinkbeek normoverschrijdend. Mogelijke zinkbronnen zijn hier: landelijk gebied, verkeer en overige diffuse bronnen.

Overige fysische / chemische waterkwaliteit (pH, doorzicht, zuurstof)

De fysisch chemische kenmerken in Berkel en bovenstroomse beken passen bij een beek-/riviersystem met een veelal aangepast of kunstmatig karakter. In 2009 is er nog een te lage zuurstofconcentratie waargenomen in de Dommerbeek. Door de voldoende doorstroming en doorzicht, lage watertemperatuur en neutrale pH voldoet in 2013 het water aan de KRW-kwaliteitseisen.

Literatuur

[001A] Afwentelingsonderzoek oppervlaktewater Rijn-Oost (Rapport, 2012)

[012A] Waterrapport 2008-2011 (Rapport, 2012)

[013A] Waterrapport 2011-2014 (Rapport, 20 Bij de RWZI Haarlo wordt het effluent extra belucht om ammoniumconcentraties te verlagen. 15)

[014A] KRW factsheets (formulieren waarin de kenmerken, doelen en maatregelen voor waterlichamen worden beschreven) (factsheets, 2013)

[015A] Factsheets waterlichamen Actualisatie waterkwaliteitsopgave Periode 2016-2021 (Factsheets, 2014)

[031B] Gebiedsgroeprapportage Barchemse Veengoot (rapport, 1-2008)

[032B] Gebiedsgroeprapportage Berkel (rapport, 1-2008)

[033B] Gebiedsgroeprapportage Bolksbeek (rapport, 1-2008)

[034B] Gebiedsgroeprapportage EefseBeek (rapport, 10-2007)

[035B] Gebiedsgroeprapportage GroenloseSlinge (rapport, 10-2007)

[036B] Gebiedsgroeprapportage GroteWaterleiding (rapport, 10-2007)

[037B] Gebiedsgroeprapportage Leerinkbeek (rapport, 10-2007)

[038B] Gebiedsgroeprapportage Meibeek (rapport, 10-2007)

[039B] Gebiedsgroeprapportage Ramsbeek (rapport, 10-2007)

[040B] Gebiedsgroeprapportage Ratumsebeek (rapport, 10-2007)

[041B] Gebiedsgroeprapportage Vierakkerselaak (rapport, 10-2007)

[042A] Factsheet 1 INDENO(1,2,3-CD)PYREEN (factsheet, 2005)

Zie bibliotheek voor digitaal beschikbare documenten

Websites

Waterrapport 2011-2014 op sharepoint: http://sharepoint.wrij.nl/plein/Organisatie/KA/Gedeelde%20%20documenten/Waterrapport%20definitief.pdf#search=waterrapport

http://www.wrij.nl/waterbeheerplan/