Beheer en Onderhoud

Legger

De legger (kaart met watergangen, afmetingen en onderhoudsafspraken die hoort bij de keur) watergangen en bergingsgebieden is een register waarin gegevens over de ligging, vorm, afmeting en constructie van watergangen, bergingsgebieden en bijbehorende kaden en kunstwerken zijn vastgelegd (zie leggerinformatie op WRIJ.nl). Daarnaast is in de legger vastgelegd wie de onderhoudsplichtigen en wat de onderhoudsverplichtingen zijn. Dit is een uitwerking van de algemene bepalingen in de Keur (de basisverordening van het waterschap) over gewoon en buitengewoon onderhoud. De legger geeft ook de begrenzing van de kernzone en de beschermingszone aan. In deze zones zijn de bepalingen uit de Keur van toepassing. Een wijziging in de legger kan ook een wijziging in het toepassingsgebied van de Keur betekenen. De legger bevat alleen de waterstaatswerken die WRIJ (Waterschap Rijn en IJssel) actief beheert, conform het vastgestelde beleid.

Profieltypes

Om goede doorvoer van water in de watergangen te garanderen is onderhoud nodig. Om het onderhoud goed te kunnen uitvoeren hebben de watergangen een vastgesteld leggerprofiel. Ook zijn ze ingedeeld in leggerprofieltypes met afgestemd onderhoud. De profieltypes zeggen iets over de volgende kenmerken van een watergang:

  • Dimensionering;
  • Aanwezigheid en type van onderhoudsstroken;
  • Aanwezigheid en type kades;
  • Inrichting/bufferzone;
  • Kern/beschermingszone;
  • Natuurlijkheid;

f9.1 p2 v2

Figuur 9.1: Profieltype 2, het meest voorkomende profiel binnen het beheersgebied Liemers Veluwe

Profieltype 2 is veruit het meest voorkomende profiel in het beheersgebied (en het hele waterschap). Het gaat om een watergang met aan beide zijden een onderhoudsstrook van 1.8m. Meer dan 50 % van watergangen is ingericht volgens dit type (zie figuur 9.1). Binnen het beheersgebied van de Liemers Veluwe zijn nauwelijks kades, alleen in de Bevermeer langs de Hooge Leiding en Wehlse beek. Het betreft Profieltype 6, met aan beide zijdes onderhoudspaden op de kade (zie waterveiligheid). De ruimtelijke verdeling van profieltypes en onderhoudspakketten in stroomgebied Oude IJssel is via www.wrij.nl beschikbaar.

Onderhoudspaden en -stroken

Langs een heel klein deel van de watergangen in het beheersgebied van Liemers Veluwe liggen onderhoudspaden, eigendom van WRIJ (ongeveer 14 %). Eigenlijk alleen langs de Oude Rijn zijn over grote lengtes onderhoudspaden en enkele in de Bevermeer. Bij het merendeel van de watergangen wordt de toegang voor het onderhoud gekregen op basis van de keur. Hier is er sprake van zogenaamde onderhoudsstroken.

Onderhoudspakketten

Het onderhoud wordt gedaan volgens de veldgids. In de veldgids zijn 5 werkprotocollen opgesteld voor:

  1. Maaionderhoud
  2. Onderhoud houtwallen
  3. Onderhoud waterkeringen
  4. Onderhoudsbaggeren en herstelwerkzaamheden aan oever en onderhoudspad
  5. Begrazing

Binnen deze protocollen wordt rekening gehouden met voorkeursperioden die zijn gebaseerd op het efficiënt uitvoeren van het onderhoud en het ontzien van beschermde flora- en faunasoorten. Het exacte onderhoud is vastgelegd in de Maaikalender op de WRIJ-website.

Binnen het protocol voor maaionderhoud (nr.1) wordt er onderscheid gemaakt tussen 8 onderhoudspakketten (zie veldgids). Deze zijn gebaseerd op het watertype en breedte. In de Liemers Veluwe ligt ruim 112 km aan hoofdwatergangen. Van deze hoofdwatergangen is type 2 het meest voorkomend met 78% (zie tabel 9.1). Type twee wordt gekenmerkt door een grote bodembreedte, natuurvriendelijke werkwijze en maaifrequentie van tweemaal per jaar. Het maaisel wordt niet afgevoerd. In de niet hoofdwatergangen komt onderhoudspakket 3 het meest voor, 60% van in totaal 619 km. Dit zijn watergangen met een smalle bodembreedte die eenmaal per jaar geheel worden gemaaid. Dit is in lijn met de andere beheersgebied en binnen het waterschap. Opvallend is de afwezigheid van onderhoudspakket 9. Dit zijn watergangen met een apart beheer- en onderhoudsplan (BOP). Een beheer- en onderhoudsplan wordt gebruikt om na de inrichting van een projectgebied de gewenste situatie te realiseren en te onderhouden. Het plan beschrijft hoe te werk wordt gegaan en waarom juist daarvoor gekozen is. Daarnaast wordt ook de verdeling gemaakt wie welk onderdeel (wat) van het beheer en onderhoud uitvoert. De kosten en verplichtingen worden in het plan inzichtelijk gemaakt, ook om budgeten en begrotingen hierop te kunnen afstemmen. Vaak zijn er in stedelijk gebied BOP’s gemaakt bij de overdracht van stedelijk water.

Op sommige plaatsen wordt het maaisel niet meegenomen, maar achtergelaten op de onderhoudspaden en -stroken. Deze onderhoudspaden en -stroken worden meerdere keren per jaar gemaaid.

Tabel 9.1 Maaipakketen in het beheersgebied Liemers Veluwe (werkprotocol 5, volgens veldgids [035A] (pdf, 4.1 MB))

9.1

Baggeren en groot onderhoud

Baggerwerkzaamheden worden uitgevoerd op basis van metingen en een piepsysteem. Ze worden opgenomen in het baggerplan of worden ad hoc opgepakt. Gebaggerde locaties liggen versnipperd over het hele beheersgebied. Er wordt gewerkt aan een meer gestructureerde aanpak.

Van de Oude Rijn is bekend dat er veel bagger aanwezig is. De aanwezigheid van dit voedselrijke slib leidt tot het woekeren van wortelende waterplanten zoals gedoornd hoornblad.

Natuurvriendelijk beheer en onderhoud

Met de invoer van diverse natuurbeschermingswetten, KRW en de Gedragscode voor de flora- en faunawet wordt nu zowel met economische belangen van de landbouw als met ecologische belangen rekening gehouden. Ook na herinrichtingsprojecten wordt veelal een nieuw of herzien onderhouds- en beheerplan opgesteld, om de ingerichte maatregelen ook op langere tijd in zijn waarde te laten. Bij knelpunten tussen functies wordt er gezocht naar oplossingen die meerdere doelen dienen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan:

  • Minimaliseren van de frequentie waarmee de watergangen gemaaid of geschoond worden;
  • Gefaseerd maaien en schonen;
  • Het maaien en schonen op momenten dat dit zo min mogelijk schade geeft aan de natuur;
  • Afstemming peil om verdroging tegen te gaan en kwetsbare natte natuur een kans te geven;
  • Aanvullende maatregelen om beschermde dier- en plantensoorten te beschermen bij werkzaamheden.

Exoten (niet inheemse planten en dieren) en inheemse flora & fauna

De exotische waterplanten watercrassula en waterteunisbloem zijn inmiddels een vertrouwd gezicht in de Wehlse Beek en Didamse Wetering en dreigen de watergangen compleet te overwoekeren. Dit zorgt voor veel extra onderhoudswerk.

Bij het grenskanaal heeft de aanwezigheid van een beverburcht geleid tot onderhoudsproblemen. Voor de natuur is de komst van de bever echter een verrijking omdat de soort meer variatie aanbrengt in bosstroken langs een beek.

Samenwerking met Duitsland

Het Grenskanaal en de Wildt, tussen de Eltenseweg en de aansluiting met de Lowenberger Landwehr te Netterden, worden gezamenlijk door WRIJ en het Deichverband Bislich Landesgrenze beheerd en onderhouden. Dit is op dit moment de enige watergang waar nog echt geschouwd wordt.

Literatuur

[002LV] Draaiboek: Watertekort Stroomgebied Liemers/Veluwe (Rapport 2014)

[033A] Toelichting Leggertekst (Memo)

[034A] Legger watergangen en bergingsgebieden Bepalingen en toelichting (Memo)

[035A] Veldgids beheer en onderhoud, natuurwedgeving in de praktijk (Rapport, 2010)

[036A] Dwarsprofielen volgens de keur (Tekeningen, 2012)

[037A] Gedragscode Flora- en faunawet voor waterschappen (Rapport, 2012)

[038A] Programma van eisen Beheer en OnderhoudsPlan (BOP) binnen waterbeheer (Memo, 2012)

Zie bibliotheek voor digitaal beschikbare documenten.