Ecologie

Omdat de chemische waterkwaliteit in de waterlichamen redelijk op orde is, zijn inrichting (vooral M3-waterlichamen) en afvoerregime (vooral bij R5-waterlichamen) factoren die de ecologische waterkwaliteit beperken. De als M3-getypeerde watergangen ’Gebufferde regionale kanalen’ hebben dan ook een lagere ecologische potentie en voldoen meestal aan de normen. Het Grenskanaal en Wehlse Beek hebben hogere doelstellingen (R5).

Hydro(morfo)logie & waterbodem

De hydromorfologie van de meeste waterlopen in het beheersgebied is sterk aangepast of kunstmatig. De watergangen zijn gegraven, rechtgetrokken, genormaliseerd en voorzien van (peilregulerende) kunstwerken. De Oude Rijn heeft zijn natuurlijke karakter grotendeels behouden. Het is nu een niet meestromende zijtak van de Rijn, die vroeger werd gebruikt als noodoverlaat (zie historie). De meanderende Oude Rijn heeft een natuurlijk profiel met brede en smallere delen en oevervegetatie. Het is onderdeel van Natura 2000 (zie natuur).

De sprengenbeken langs de Veluwe en enkele kleine watergangen bij Montferland hebben een heel eigen karakter, maar ook deze zijn gegraven of beïnvloed door menselijk ingrijpen. Deze beken hebben meestal een goede chemische waterkwaliteit, snelstromend water en bijhorende bijzondere flora en fauna.

Enkele kleinere beken en watergangen bij de Veluwe en Montferland hebben zandig bodemsubstraat. De meeste watergangen binnen de Liemers Veluwe hebben een kleiige waterbodem. Op sommige plaatsen is er een (dunne) sliblaag.

Waterplanten

PM

Vis

Oude Rijn: De vissamenstelling wordt gedomineerd door plantminnende soorten (waaronder bittervoorn, rietvoorn en zeelt) en algemene soorten, die niet erg kritisch zijn ten aanzien van biotoop (met name blankvoorn, brasem en baars). In het verleden zijn stromingsminnende soorten riviergrondel en winde aangetroffen, maar ook de exoten (niet inheemse planten en dieren) marmergrondel en roofblei. In het Grenskanaal wordt de vissamenstelling gedomineerd door waterplantminnende soorten zoals, bittervoorn, zeelt, ruisvoorn en vetje. Ook is de stromingsminnende soort riviergrondel aangetroffen.

Liemers: In de Liemerse Zevenaarse Wetering / Wijde Wetering zijn twaalf vissoorten aangetroffen. De weteringen hebben lage stroomsnelheden. De visstand wordt dan ook gedomineerd door soorten van niet stromende plantenrijke wateren zoals baars, blankvoorn, kleine modderkruiper en zeelt.

Bevermeer: In de Didamse Wetering / Didamse Leigraaf zijn in 2012 zestien vissoorten aangetroffen. Dit is soortenrijk voor een dergelijk watertype. Door de geringe stroming en plantenrijkdom zijn er veel soorten die indicatief zijn voor plantenrijke heldere wateren zoals bittervoorn en zeelt. Er zijn relatief lage dichtheden brasem en blankvoorn aangetroffen. De exotische zonnebaars komt in het hele waterlichaam voor.

De wateren in de Liemers en Bevermeer vertegenwoordigen geen waarde voor stromingsminnende soorten en zullen daarom ook niet via de KRW vispasseerbaar worden gemaakt. De Oude Rijn en het bovenstroomse Grenskanaal zijn wel van belang voor migrerende vis, hier wordt gewerkt aan het vispasseerbaar maken kunstwerken.

Macrofauna (de in het water levende diertjes zoals insecten, bloedzuigers en slakken)

De macrofaunagemeenschap van de ‘M3’-watergangen in de Liemers en Bevermeer bestaat hoofdzakelijk uit algemene slijkvlieglarven, erwtenmossels, kevers en waterwantsen. Veel van deze soorten zijn niet afhankelijk van het zuurstofgehalte in de waterkolom maar halen adem aan het wateroppervlak. In het voorjaar zijn de waterbodems bedekt met sterrekroos en smalle waterpest en in de nazomer worden de watergangen dikwijls bedekt met flab (clusters van drijvende draadalgen). Deze watersystemen hebben te maken met de gevolgen van eutrofiëring ondanks dat de normen hiervoor wel gehaald worden (zie chemische kwaliteit). Opvallend is het voorkomen van grote aantallen rode Amerikaanse rivierkreeft zowel in stedelijk als in landelijk gebied.

De bronnen en sprengen op de rand van de Veluwzoom en bij het Montferland hebben een bijzonder goede macrofaunakwaliteit. In het Montferland is in de Spreng (bij Stokkum), De Ban en ‘t Peeske zeer interessante macrofauna aangetroffen met zeldzame soorten die nergens ander binnen WRIJ (Waterschap Rijn en IJssel) voorkomen. Ook de sprengen op Warnsborn, Roosendaalse- en Beekhuizense beek herbergen zeldzame soorten. Soorten, die kenmerkend zijn voor dit soort watergangen, zijn de kokerjuffers Plectrocnemia conspersa, Sericostoma personata, de steenvlieg Nemurella picteti en de muggenlarven van Micropsectra sp.

De schaatsvijver op het Landgoed Warnsborn is de enige plaats in Nederland waar de Europese rivierkreeft nog voorkomt. Op twee andere locaties langs de Rozendaalse beek is de soort in 2001 uitgestorven. Er wordt nu gewerkt aan het uitzetten van Europese Rivierkreeften op geschikte locaties.

Overige fauna

Bevers komen voor in het Grenskanaal, de Rijnstrangen en in de Liemers langs de IJssel. Bij het grenskanaal heeft de aanwezigheid van een burcht geleid tot onderhoudsproblemen. Voor de natuur is de komst van de bever echter een verrijking omdat de soort meer variatie aanbrengt in bosstroken langs een beek. In de Havikerwaard zijn otters aangetroffen.

Literatuur

[007LV] Onderzoek naar de visstand, macrofyten en epifytische diatomeeën in de Oude Rijn (Rapport 2007)

[008LV] Waterplanten- en vissenonderzoek in waterlichamen van Waterschap Rijn en IJssel in 2008 Bemonstering en toetsing volgens de Kaderrichtlijn Water (Rapport 2008)

[009LV] Geohydrologische effecten ontwikkeling Havikerwaard (Rapport 2012)

[010A] Referenties en maatlatten voor natuurlijke watertypen voor de kaderrichtlijn water, 2015-2012 (Rapport, 2012).

[011A] Omschrijving MEP en maatlatten voor sloten en kanalen voor de kaderrichtlijn water (Rapport, 2007)

[012A] Waterrapport 2008-2011 (Rapport, 2012)

[013A] Waterrapport 2011-2014 (Rapport, 2015)

[014A] KRW factsheets (formulieren waarin de kenmerken, doelen en maatregelen voor waterlichamen worden beschreven) (factsheets, 2013)

[015A] Factsheets waterlichamen Actualisatie waterkwaliteitsopgave Periode 2016-2021 (Factsheets, 2014)

[016A] Evaluatie van 23 jaar macrofauna-monitoring bij Waterschap Rijn en IJssel (Rapport)

[017A] Vissenatlas gelderland (Boek, 2012)

[019A] Hoofdrapportage KRW voor het beheergebied van waterschap Rijn en IJssel (Rapport, 2007)

[045A] Korte schets van de oecohydrologische positie van de Achterhoek en Liemers (artikel, 2007)

Zie bibliotheek voor digitaal beschikbare documenten.

Websites

Waterrapport 2011-2014 op sharepoint: http://sharepoint.wrij.nl/plein/Organisatie/KA/Gedeelde%20%20documenten/Waterrapport%20definitief.pdf#search=waterrapport

http://www.wrij.nl/waterbeheerplan/