Chemische waterkwaliteit

Over het algemeen geldt dat de chemische waterkwaliteit in de waterlichamen redelijk op orde is. Hieronder volgt een algemene beschrijving van de belangrijkste stofgroepen.

Nutriënten (voedingsstoffen voor planten, veelal stikstof en fosfaat)

Stikstof en fosfaat zijn belangrijke voedingsstoffen voor planten, maar teveel stikstof en vooral fosfaat kan juist weer problemen opleveren. Algemene soorten gaan overheersen ten koste van meer bijzondere soorten en algen en wieren reageren sterk op extra fosfaat. Verhoogde sulfaatgehalten kunnen leiden tot het vrijkomen van fosfaat. Dit gebeurt vooral in de sliblaag bij zuurstofloze omstandigheden.

Stikstof: In het verleden zijn er verhoogde N-gehalten in de Oude IJssel, Bielheimerbeek en Boven Slinge gemeten. In 2013 waren N-gehalten in de Keizerbeek en Waalse Water ook te hoog. Belangrijke stikstofbronnen zijn landbouw, RWZI (rioolwaterzuivering)'s (met name RWZI-Aalten), overstorten met huishoudelijk afvalwater en depositie. Naast directe lozingen vindt er ook nalevering plaats via het grondwater. De hogere N-concentraties in het oosten hangen samen met het grondgebruik en de bodemgesteldheid in het Duitse en Nederlandse deel van het stroomgebied. De bodem is hier meestal slecht doorlatend. Regenwater spoelt daarom snel af naar de beken, en voert de stikstof mee die via neerslag en bemesting op de bodem is beland. Het gebied heeft bovendien relatief veel hoogteverschil. Het water in de watergangen stroomt daarom snel en dat belemmert de denitrificatie, een proces waarbij nitraat wordt omgezet tot stikstofgas dat naar de atmosfeer verdwijnt.

Fosfaat: Voor fosfaat geldt in hoofdlijnen hetzelfde als voor stikstof. In 2009 waren fosfaatgehalten in de Oude IJssel en vooral ook in de Boven Slinge verhoogd. In 2013 voldeed de Oude IJssel, maar in de Boven Slinge waren concentraties onveranderd hoog. Opvallend is dat in 2013 ook de Keizersbeek verhoogde fosfaatgehalten bevatte. Fosfaat komt in het oppervlaktewater door uitspoeling van mest vanuit de landbouw, RWZI’s en overstorten. Van RWZI-Aalten is vastgesteld dat het effluent (het in de rioolwaterzuiveringsinstallatie gezuiverde water dat geloosd wordt op oppervlaktewater) invloed heeft op de fosfaatgehalten in de Keizersbeek. Voor het fosfaat in de Boven Slinge geldt net als voor stikstof dat de aanvoer vanuit Duitsland een belangrijke bron is.

Prioritaire stoffen (lijst van stoffen die door de EU zijn aangemerkt als schadelijk voor het milieu)

In 2003 zijn de bestrijdingsmiddelen simazine en metolachloor als probleemstoffen gekenmerkt (MTR overschrijding). In 2011 zijn metolachloor en imidachloprid in normoverschrijdende concentraties aangetroffen. Naast deze bestrijdingsmiddelen bleek de som benzo(ghi)peryleen en indenopyreen in 2009 en 2012 in te hoge concentraties aanwezig te zijn (zie factsheets (formulieren waarin de kenmerken, doelen en maatregelen voor waterlichamen worden beschreven)). Niet alleen in de Oude IJssel maar ook in andere waterlichamen. Waarschijnlijk zijn de belangrijkste bronnen van deze PAK (poly aromatische koolwaterstoffen, vaak kankerverwekkende teerachtige producten)’s: industrie, verbranding van vaste brandstoffen en verkeer.

Specifieke verontreinigende stoffen

Uit de groep ‘specifieke verontreinigende stoffen’ blijkt koper in alle waterlichamen de norm te overschrijden met uitzondering van het Waalse Water. Zink is alleen in de Boven Slinge normoverschrijdend. Mogelijke bronnen van koper en zink zijn: landbouw, verkeer, RWZI’s, industrie, riooloverstorten (gescheiden en gemengd), bovenstroomse aanvoer, overige diffuse bronnen, etc.

In het Waalse Water, Boven Slinge en Keizersbeek is ammonium in te hoge concentraties aangetroffen. Voor de Keizersbeek is aangetoond dat hoge gehalten nadelig zijn voor waterplantenontwikkeling. Hoge concentraties ammonium in het oppervlaktewater zijn een indicatie van verontreiniging met menselijke of dierlijke uitwerpselen. Bronnen zijn RWZI effluent, bemesting en huishoudelijk afvalwaterlozingen. RWZI's van Aalten, Etten leveren een aanzienlijke bijdrage aan de normoverschrijding voor ammonium. Bij beide zuiveringen wordt extra beluchting van effluent toegepast om ammoniumconcentraties te reduceren.

In het beheersgebied komen ook normoverschrijdende sulfaatgehalten voor. De oorzaak hiervan ligt bij grondwateraanvoer en RWZI-effluent al dan niet afkomstig uit Duitsland.

Overige fysische / chemische waterkwaliteit (pH, doorzicht, zuurstof)

De fysisch chemische kenmerken in Oude IJssel en bovenstroomse beken passen bij een beek-/riviersystem met een veelal aangepast of kunstmatig karakter. Door de voldoende doorstroming en doorzicht, lage watertemperatuur en neutrale pH voldoet (in 2009 en 2013) het water aan de KRW-kwaliteitseisen.

Literatuur

[001A] Afwentelingsonderzoek oppervlaktewater Rijn-Oost (Rapport, 2012)

[012A] Waterrapport 2008-2011 (Rapport, 2012)

[013A] Waterrapport 2011-2014 (Rapport, 2015)

[014A] KRW factsheets (factsheets, 2013)

[015A] Factsheets waterlichamen Actualisatie waterkwaliteitsopgave Periode 2016-2021 (Factsheets, 2014)

[019A] Hoofdrapportage KRW voor het beheergebied van waterschap Rijn en IJssel (Rapport, 2007)

[039A] Specifieke verontreinigende en drinkwater relevante stoffen onder de Kaderrichtlijn water Selectie van potentieel relevante stoffen voor Nederland (Rapport, 2012).

[042A] Factsheet 1 INDENO(1,2,3-CD)PYREEN (factsheet, 2005)

Zie bibliotheek voor digitaal beschikbare documenten