5 Waterveiligheid en - overlast

Kaart 5.1: Waterkeringen, kades, waterberging en hoge grond in westelijk deel van het beheersgebied Schipbeek (NB: de hele Buurserbeek-Schipbeek tot aan de grens ligt tussen kades en hoge gronden)

Waterkeringen

Waterveiligheid wordt onder andere bereikt met waterkeringen. De veiligheid wordt uitgedrukt in een hoogwatersituatie die deze waterkeringen en kades aan moeten kunnen. Primaire waterkeringen, ofwel de keringen langs de grote rivieren zijn bestand tegen een peil dat eens per 1250 jaar voorkomt (zie kaart 5.1).

Tabel 5.1 Keringen en kades in beheersgebied van de Schipbeek5.1

In het gebied liggen 2 dijkringen:

  • Dijkring 51 ligt in de provincies Gelderland en Overijssel, waarbij provincie Gelderland de coördinerende provincie is. Het dijkringgebied wordt aan de noordzijde begrensd door Rijksweg A1 Deventer-Enschede, aan de oostzijde door hoge gronden, aan de zuidzijde door het Twentekanaal ter hoogte van Eefde en aan de westzijde door de IJssel.
  • Dijkring 52 ligt in de provincie Overijssel en valt onder het beheer van Waterschap Groot Salland.

Langs de Schipbeek liggen primaire waterkeringen omdat dit gebied sterk onder invloed staat van hoge IJsselstanden. Tussen de primaire keringen en de Schipbeek liggen zomerkades om buitendijkse delen droog te houden bij minder hoge waterstanden. Voor meer specifieke informatie over de twee dijkringen word verwezen naar de achtergrondrapportages van derde toetsing dijkring [019].

Kades

In het beheersgebied van de Schipbeek zijn geen waterkeringen getypeerd als ‘regionale waterkering’. Wel ligt de Buurserbeek-Schipbeek bijna geheel tussen kades. Kades zijn vergelijkbaar met regionale keringen maar er worden geen eisen aan gesteld door de provincie. De kades moeten formeel, net als de rest van het watersysteem in landelijk gebied, omstandigheden aankunnen die eens per 10 jaar voorkomen. Stedelijk gebied heeft een beschermingsniveau van eens per 100 jaar. De grotere WRIJ-watergangen, zoals de Oude IJssel, Berkel, Schipbeek veroorzaakten in het verleden overlast. Vanwege de overlast zijn ze zo gedimensioneerd dat ze een afvoer die eens per 100 jaar voorkomt aan moeten kunnen. Om dit te realiseren zijn er langs veel van deze watergangen kades aangelegd (zie kaart 5.1). Bovenstrooms van het Twentekanaal ligt 60 km kade en benedenstrooms 37 km. Op die plekken waar geen kades voorkomen zijn hoge gronden aanwezig.

De Bolksbeek vormt de scheiding tussen het beheersgebieden van de Berkel en de Schipbeek en ligt volledig in de kades, hiervan ligt circa 16 km in het beheersgebied van de Schipbeek. Op plaatsen waar de Buurserbeek-Schipbeek de grens vormt, zijn de noordelijke kades in beheer bij Waterschap Vechtstromen, zoals bij Haaksbergen en oostelijk van het Twentekanaal.

Kades zijn er in verschillende vormen en maten. De profieltypes van de kades langs de Buurserbeek-Schipbeek bestaat voor het merendeel uit type 8C, 9 of 10. De grootte en breedte van de kades varieert van een halve meter hoog ruggetje tot kades van enkele meters hoog en een bovenbreedte van 3 meter.

fig 5.1 kadeprofiel

Figuur 5.1: De Schipbeek en Buurserbeek hebben veelal een leggerprofieltype 8C of een vergelijkbare leggerprofieltypes 9 en 10.

Afsluiters

In de kades en keringen komen diverse afsluiters voor, om in geval van hoogwater een gesloten kering te verkrijgen. In het Buurserbeek-Schipbeek gebied zijn dit voornamelijk terugslagkleppen. Ter plaatse van de primaire keringen altijd dubbele afsluiters aanwezig, vaak in putten met schuiven.

Waterberging

In kaart 5.1 zijn de waterbergingsgebieden in het beheersgebied van de Schipbeek weergeven. In het beheersgebied van de Buurserbeek-Schipbeek liggen geen formeel vastgestelde waterbergingsgebieden. Wel zijn er diverse locaties waar water geborgen kan worden, deze gebieden worden onderstaand kort toegelicht:

  • Op landgoed “Het Lankheet” kan tijdens piekafvoeren water geborgen worden op het landgoed. Het gebied tussen Bathmen en Deventer heeft niet de status van officieel waterbergingsgebied. Dit gebied kan alleen vollopen bij extreem hoge waterstanden op de IJssel.
  • Langs de Dortherbeek tussen Huize Dorth en gemaal Ter Hunnepe is de afgelopen jaren veel ruimte gecreëerd voor de Dortherbeek en is tevens waterberging gecreëerd. Met de uitvoering van het project “herinrichting van Dortherbeek west” is ten behoeve van het bedrijvenpark A1: 100.000 m3 waterberging gerealiseerd. Dit gebied heeft niet de status van officieel waterbergingsgebied, maar kan wel onderlopen bij hevige neerslag.
  • Langs de Buurserbeek en Zoddebeek diverse stapstenen voor, ingericht voor de ecologie, maar waar tevens water geborgen kan worden. Deze gebieden hebben een beperkte bergingscapaciteit. Daarnaast zijn in de omgeving van Buurse, waar de Buurserbeek in een duidelijk beekdal ligt op een aantal plekken de kades verwijderd. Hierdoor ontstaat meer ruimte voor de beek.
  • Tussen de primaire keringen van de Schipbeek bij Deventer kunnen de uiterwaarden inunderen, vooral als hoge IJsselstanden gepaard gaan met grote afvoeren op de Schipbeek. Deze gebieden hebben niet de officiële status van waterbergingsgebied.

Wateroverlast

Het watersysteem is zo ingericht dat overlast zich niet of nauwelijks meer voordoet. Beken zijn voorzien van kades en profielen zijn ruim gedimensioneerd (1:100).

De grootste absolute debieten zijn in de winter. Door de verhoogde grondwaterstanden kan hevige en aanhoudende neerslag leiden tot ‘extreme’ afvoeren. Zeer intensieve (na)zomerse buien kunnen lokaal leiden tot verhoogde afvoer en mogelijk overlast in stedelijk gebied of plaatsen waar de bodem weinig water opneemt. Deze verhoogde afvoer neemt dan weer vrij snel af als het stopt met regenen. Mede door de keringen en kades in het gebied zijn er geen locaties waar wateroverlast een noemenswaardig probleem is. Als er in het beheersgebied wateroverlast voorkomt, dan is de oorzaak te herleiden tot extreme omstandigheden of een calamiteit.

Ten aanzien van hoogwatersituaties zijn er afspraken gemaakt met de Duitse waterbeheerder. Contactgegevens van Duitse waterbeheerders zijn vastgelegd in de rapportage Grensoverschrijdende hoogwaterbescherming (zie ook draaiboek wateroverlast, bijlage 6).

Literatuur

Zie bibliotheek voor digitaal beschikbare documenten.

[004A] Gij beken eeuwig vloeiend; Water in de streek van Rijn en IJssel’ (Boek, 2000).
[006A] De wateropgave voor Waterschap Rijn en IJssel (Rapport, 2002)
[009A] Toetingsresultaat landelijke normen regionale wateroverlast concept (Kaart, 2007)
[010SB] Inundatie en meandering een aangename verandering (1999)
[012A] Waterrapport 2008-2011 (Rapport, 2012)
[013A] Waterrapport 2011-2014 (Rapport, 2015)
[013B] Derde toetsing dijkring 51 Gorssel (Rapport, 2010)
[014SB] Draaiboek wateroverlast schipbeek (Rapport, 2014)
[036A] Dwarsprofielen volgens de keur (Tekeningen, 2012)