Veelgestelde vragen breuk persleiding Lochem

Gepubliceerd op 20 november 2018

Veelgestelde vragen over de breuk in de persleiding bij Lochem

Waarom duurde het zo lang voordat de breuk werd ontdekt?

De persleiding is 17 km lang en ligt in lastig bereikbare terreinen (akkers, weilanden, natuurterreinen en onder watergangen door). Het traject moest dus veelal lopend geïnspecteerd worden.

Waaraan zijn de vissen in de Berkel doodgegaan?

Het industrieel restwater dat in de eerste 24 uur van de leidingbreuk in de Berkel is gestroomd is afkomstig van de zuivelfabriek in Lochem. Het restwater bestaat uit melkspoelwater met daarin verschillende eiwitten en 0,1% reinigingsmiddelen. De eiwitten hebben als effect dat het zuurstofgehalte in het water afneemt. Daar zijn vissen aan dood gegaan.

Wat doen jullie voor de vissen?

We laten extra water in vanuit het Twentekanaal. Ook hebben we beluchters geplaatst. De directe omgeving van de beluchters vormen een zuurstofrijke vluchtplaats voor vissen. Bij stuw Besselink zijn grote zuurstofplaten op de bodem geplaatst die zuurstof toevoegen aan het water. Vissers vangen vissen in nood zoveel mogelijk weg en zetten ze elders weer uit. Dode vissen worden opgeruimd door het waterschap.

Wat zit er in het restwater?

Het restwater bestaat uit voornamelijk eiwitten en melksuikers. In het restwater zit minder dan 0,1 % van de reinigingsmiddelen natronloog en salpeterzuur.

Stroomt er nog steeds vervuild afvalwater de Berkel in?

Nee. Sinds woensdag 7 november is het stuwvak met proceswater geïsoleerd en wordt het restwater naar een naastgelegen reservoir geleid. De zuivelfabriek heeft zijn productie geminimaliseerd en sommige onderdelen stilgelegd om daarmee het proceswater te verminderen. Sinds donderdag 8 november sijpelt er helemaal geen restwater meer over de stuw en dus de Berkel in.

Wat is de oorzaak van de breuk in de persleiding?

Dat weten we op dit moment nog niet. De breuk wordt onderzocht en daarna kunnen we bepalen wat de oorzaak is. Het stuk leiding waarin de breuk zat, is dinsdag 13-11 vervangen.

Wie is hiervoor verantwoordelijk?

Zolang we niet weten wat de oorzaak is, weten we ook nog niet wie hiervoor verantwoordelijk is.

Wat gaan jullie doen om de natuur in en rondom de Berkel te herstellen?

Vanaf maandag 26-11 maakt het waterschap het deel van de Berkel schoon bij stuw Hoge Weide. In dit deel is het restwater van FrieslandCampina na de persleidingbreuk opgevangen en geïsoleerd om verdere verspreiding te voorkomen. Met deze schoonmaakactie zorgt het waterschap ervoor dat het waterleven zich ook daar zo snel mogelijk kan herstellen. De waterkwaliteit in de rest van de Berkel is overal weer goed en zuurstofrijk. Meer informatie over het herstel van de Berkel lees je in de update van 22 november.

Wat doen jullie om dit voortaan te voorkomen?

De  persleiding wordt na het herstel van de breuk intensief gemonitord om herhaling te voorkomen. Als er aanvullende maatregelen nodig zijn, zullen we die nemen. Met de zuivelfabriek en de gemeenten zullen we deze calamiteit evalueren zodat we in beeld hebben welke aanvullende mogelijkheden er zijn om vergelijkbare toekomstige ecologische schade zoveel mogelijk te voorkomen.

Vinden jullie economische belangen belangrijker dan de natuur en het milieu?

Er is geen keuze gemaakt tussen economie en natuur. In de eerste 24 uur van de persbreuk is er industrieel restwater in de Berkel gestroomd. Daardoor zijn de vissen gestorven. Toen de breuk is ontdekt, is het restwater geïsoleerd in het stuwpand Hoge Weide en in het nabijgelegen reservoir gepompt. De zuivelfabriek heeft zijn productie geminimaliseerd en sommige onderdelen stilgelegd om daarmee het proceswater – dat sinds woensdag 7 november in een reservoir wordt opgevangen - te verminderen.

Hebben jullie een plan voor calamiteiten en noodsituaties?

We hebben inderdaad noodscenario’s en een plan hoe om te gaan met breuken in persleidingen. We werken ook conform dit plan. Elke situatie is echter uniek. Normaal gesproken wordt een reparatie binnen 8 uur uitgevoerd. We zetten dan de stuwen omhoog om verdere verspreiding te voorkomen en het vervuilde water te isoleren. Maar dit is een uitzonderlijke situatie, zowel qua samenstelling van het water als de hoeveelheid. Bovendien bevindt de breuk zich op een lastig locatie: 3.25 meter onder maaiveld in een moerassig gebied.

Waarom gaat het restwater van de zuivelfabriek naar Zutphen? Kan dat niet dichterbij gezuiverd worden?

Bij de uitbreiding van de zuivelfabriek in Borculo is vanwege waterkwaliteitsdoelen voor de Berkel gekozen om restwater niet in de voormalige zuivering Borculo (die loosde op de Berkel) te zuiveren maar in de RWZI Zutphen (die loost op de IJssel). Bij de aanleg van de leiding is ook de zuivelfabriek in Lochem op deze leiding aangesloten in plaats via de leiding waar ook het huishoudelijk afvalwater mee naar Zutphen vervoerd wordt.

Waarom is de zuivelfabriek niet stil gelegd?

Het kwaad was al geschied in de eerste 24 uur na de breuk. Het stil leggen van de zuivelfabriek had vissterfte helaas niet kunnen voorkomen. Stilleggen van de productie van de zuivelfabriek is op dit moment ook niet noodzakelijk. Wel heeft FrieslandCampina de hoeveelheid proceswater geminimaliseerd.

Het plots stil leggen van de fabriek heeft grote consequenties voor een aanzienlijk deel van de Nederlandse melkverwerking. Het zou betekenen dat veel boeren hun melk niet kwijt kunnen en in de melkput zouden moeten laten lopen. De productie kan indien noodzakelijk stil gelegd worden maar dat heeft een voorbereidingstijd van minimaal 72 uur. Het stil leggen van de hele productie is momenteel niet noodzakelijk.

Waarom daalt het waterpeil in Zutphen?

In verband met het restwater dat in de Berkel terecht is gekomen als gevolg van de breuk met de persleiding in Lochem is de water toevoer naar Zutphen dicht gezet.  Uit metingen blijkt dat er geen restwater aanwezig is op de Berkel richting Zutphen. Wel dalen de waterpeilen langzaam in Zutphen en omgeving. De grootse daling vind plaats in het centrum, de Zuidwijken en het buitengebied ten oosten en zuiden van Zutphen. Deze daling zal de komende dagen doorzetten omdat de watertoevoer vooralsnog niet open kan i.v.m. de waterkwaliteit bovenstrooms op de Berkel. Waterschap en gemeente houden de vinger aan de pols en nemen waar nodig maatregelen. Desondanks kan gebeuren dat watergangen, in het buitengebied, maar mogelijk ook plaatselijk in Zutphen zelf, de komende dagen droogvallen.