Leidingbreuk Berkel 2018 veroorzaakt door meer factoren; partijen nemen maatregelen

Gepubliceerd op 29 november 2019

De leidingbreuk vlakbij Lochem in november vorig jaar is veroorzaakt door een combinatie van factoren. Dat is de conclusie van TNO dat onderzoek deed naar de leidingbreuk. Volgens het rapport is de breuk ontstaan doordat de verbinding tussen twee buizen niet optimaal was aangelegd en dit in de loop van de tijd is verzwakt door een te hoge druk, hoge temperatuur en een te hoge zuurgraad van het restwater in de leiding. Betrokken partijen Waterschap Rijn en IJssel, zuivelproducent FrieslandCampina en aannemersbedrijf Pannekoek GWW willen herhaling te allen tijde voorkomen en hebben daarom direct maatregelen genomen. De waterinsecten- en vissoorten in de Berkel zijn grotendeels hersteld, zo blijkt uit monitoring van het waterschap.

Maatregelen

TNO onderzocht de leidingbreuk in opdracht van Waterschap Rijn en IJssel, FrieslandCampina en Pannekoek GWW B.V. De drie partijen hebben direct na de leidingbreuk maatregelen genomen om het restwatertransport veilig te hervatten en herhaling te voorkomen. Daarnaast nemen zij naar aanleiding van het TNO-rapport nog aanvullende maatregelen om te komen tot een duurzame lange termijn oplossing.

Berkel bij Almen kijkend richting stuw Besselink 2
Berkel vlakbij stuw stuw Besselink (2019)

Controle

Het waterschap heeft getrainde speurhonden ingezet, die in maart 2019 het hele traject van de persleiding hebben gecontroleerd. Toen is geen lekkage geconstateerd.

Maatregelen t.b.v. aanleg

TNO onderzocht de leidingbreuk in opdracht van Waterschap Rijn en IJssel, FrieslandCampina en Pannekoek GWW B.V. De drie partijen hebben direct na de leidingbreuk maatregelen genomen om het restwatertransport veilig te hervatten en herhaling te voorkomen. Daarnaast nemen zij naar aanleiding van het TNO-rapport nog aanvullende maatregelen om te komen tot een duurzame lange termijn oplossing

Maatregelen t.b.v. druk in de leiding

Bij het transport van afvalwater worden gassen geproduceerd en daardoor moet de leiding regelmatig ontlucht worden. Door de samenstelling van het restwater van FrieslandCampina waren de automatische ontluchters in de loop van de tijd verstopt geraakt en was veilige ontluchting niet meer mogelijk. Hierdoor liep de druk op. Het waterschap heeft tijdens en direct na de leidingbreuk handmatige ontluchters geplaatst om de druk te kunnen verlagen. Op deze manier kan het ontluchten veilig en gecontroleerd gebeuren. Inmiddels zijn er permanente ontluchters geplaatst.

Maatregelen tbv zuurgraad

FrieslandCampina Lochem investeert op basis van de bevindingen in het rapport in een speciale afvalwaterbehandelingsinstallatie die de zuurgraad van het afvalwater structureel verlaagt. Dit vermindert ook het risico op verstopping in de leiding. Deze installatie zal volgend jaar worden gerealiseerd.

IMG_6455
De leidingbreuk

Overige maatregelen

Het waterschap heeft begin 2019 de beluchtingscapaciteit van de rioolwaterzuivering in Haarlo uitgebreid, zodat áls het onverhoopt toch nodig is, het restwater van FrieslandCampina vervoerd kan worden naar deze zuivering. Het waterschap en FrieslandCampina onderzoeken momenteel in overleg met gemeenten en Omgevingsdienst Achterhoek (bevoegd gezag) of er een extra koppelleiding tussen de productielocatie van FrieslandCampina in Lochem/Borculo en Haarlo gelegd kan worden.

PHOTO-2019-11-26-10-29-39
nieuwe beluchters in Haarlo


Natuur herstelt

De zuurstofgraad van het water in de Berkel is sinds december 2018 goed en wordt continu gemonitord door het waterschap. De visstand en de waterinsecten (macrofauna) in de Berkel herstellen zich eveneens. Dit is belangrijk vanwege de ecologische functie van de Berkel: afgelopen jaren heeft het waterschap de rivier heringericht om de natuur en het waterleven te verrijken. Door de breuk stroomde er eiwitrijk restwater in de rivier. Dit zorgde voor zuurstofgebrek in het water, waardoor duizenden vissen in nood kwamen en verplaatst moesten worden. Hiervoor heeft het waterschap dankbaar hulp gekregen van de lokale visverenigingen.

Tijdens de breuk is een nabijgelegen slibdepot van RWS gebruikt om het restwater en later de gebaggerde water en bodem van het getroffen deel van de Berkel te bergen. Metingen van het waterschap geven aan dat het grootste deel van de grondvrij toepasbaar is en circa een kwart naar een erkende verwerker kan voor industriële verwerking (vanwege de aanwezige metalen). De toplaag heeft geen negatieve invloed op de ecologische kwaliteit in het depot (conform Provinciaal Natuurbeheerplan) dus die wordt in stand gelaten. Deze aanpak is afgestemd met de bevoegde instanties.

Adequaat gehandeld tijdens leidingbreuk

Naast de technische oorzaak is ook het functioneren van de calamiteitenorganisatie van het waterschap door Witteveen+Bos geëvalueerd. In hun rapport concluderen zij dat het waterschap effectief, gestructureerd en adequaat heeft gehandeld na de leidingbreuk. Het waterschap heeft toen de leidingbreuk ontdekt werd, het getroffen deel van de Berkel zo snel mogelijk ingedamd en het restwater omgeleid naar het nabijgelegen slibdepot van Rijkswaterstaat. De breuk is opgegraven en hersteld. In de Berkel zijn onder andere zuurstofmatten geplaatst, vissen overgeplaatst en dode vis geruimd. Na afloop is de bodemlaag en het water van het getroffen deel van de Berkel ook afgevoerd naar het slibdepot en schoongemaakt. Dit vond plaats van 4 november (ontstaan leiding) tot en met 5 december 2018 (herstel doorstroming Berkel).

Rapporten

De evaluatie van de calamiteitenorganisatie (Witteveen+Bos, 2019) en het onderzoek naar de technische oorzaak (TNO, 2019) zijn uitgevoerd door onafhankelijke bureaus en bedoeld om van te leren en herhaling in de toekomst te voorkomen. Beide rapporten zijn beschikbaar aan de rechterkant van deze pagina.

Het algemeen bestuur bespreekt beide rapporten en de maatregelen op 17 december 2019.