De Berkel in een nieuw licht

Gepubliceerd op 13 januari 2022

Wat 12,5 jaar geleden startte als een gezamenlijke omarming van De Berkel, heeft de afgelopen jaren volop vrucht opgeleverd. ‘Tuurlijk was de Berkel altijd al onderdeel van het leven van de bewoners. Wat wij hebben kunnen doen, als waterschap samen met bevlogen partners en bewoners, is een doorontwikkeling en herontwikkeling van de prachtige Berkel. We leerden het water met andere ogen zien,’ aldus betrokken heemraad Antoinet Looman. Hoogste tijd voor een terugblik en de koers richting toekomst.

Bestuurlijk platform Berkel

Het gebiedsproces Berkel was al in ontwikkeling toen Antoinet Looman bijna negen jaar geleden heemraad werd. De bedoeling van het proces was om opgaven van het waterschap te verbinden met initiatieven en wensen vanuit het gebied. Dat gebeurde met de inzet van keukentafelgesprekken, gebiedsbijeenkomsten en het Bestuurlijk Platform Berkel. In het platform overlegden waterschap, gemeenten, provincie, LTO (land en tuinbouw organisatie) en gebiedspartijen over het wel en wee van de Berkel. ‘Het platform functioneerde uitstekend voor overleg maar we wilden een stapje verder gaan. Het leek ons ook erg interessant om breder te kijken. Als we maatschappelijke doelen willen waarmaken en daar samen energie op zetten, dan is het van belang om samen ideeën te ontwikkelen en zoveel mogelijk betrokkenen daarin mee te nemen. Dat kun je als waterschap niet alleen, daar heb je elkaar voor nodig. Dan pas (Programmatische Aanpak Stikstof) kun je echt de blik verruimen – denk aan kansen en initiatieven voor recreatie, onderwijs, bedrijfsleven, agrarische ondernemers - en mogelijkheden echt benutten.’

Illustratie bij intw Antoinet - BerkelDal overzichtskaart
Overzichtskaart Berkeldal

Future Search: een succesvol concept

Omgevingsmanager Louisa Remesal – inmiddels opgevolgd door Ynte Bekema - woonde een congres bij in Berlijn, vertelt Antoinet, en kwam thuis met een interessant concept, Future Search. ‘We dachten: als we slim zijn dan investeren we met de juiste groep bevlogen mensen in een toekomstplan dat de Berkel mooier, beter, leuker en toegankelijker maakt. Als we elkaars agenda al aan de voorkant kennen en onze passies bundelen, kunnen we veel beter samenwerken. Dat vonden ook gemeenten en Bert Groot Wesseldijk vervulde hierbij namens de gemeenten een prominente rol. Dat deden we met behulp van de Future Search in 2016, een bijeenkomst waarbij alle deelnemers – waaronder Stichting de 3e Berkelcompagnie, Stichting Achterhoek Toerisme, natuurorganisaties en LTO maar ook bewoners - hun ideeën konden delen. Alle mensen konden meedenken over belangrijke onderwerpen als natuur, landbouw en recreatie, bedrijfsleven en onderwijs en vervolgens kon men samen verantwoordelijkheid nemen om plannen op te pakken en te realiseren. Binnen drie dagen vonden 70 bevlogen Berkelambassadeurs elkaar en kon men op basis van gelijkwaardigheid meedenken en meedoen. Er ontstonden werkgroepen en diverse destijds geboren plannen zijn inmiddels daadwerkelijk uitgevoerd. Zoals Berkel in de Stad (Zutphen), de oprichting van het ondersteunende uitvoeringsplatform Berkeldal met een website, de organisatie van het grensoverschrijdende Berkelfestival in samenwerking met Duitsland. Maar ook initiatieven rondom een betere waterkwaliteit, natuur en landschap en de ontwikkeling van duurzame landbouw. Hoe mooi is dat!’

tekening eigenaarschap FS-Berkel bij intw Antoinet
Eigenaarschap bij de Future Search

Herinrichting van het Berkel beekdal

Als resultaat van de Future Search volgden ook gebiedsbijeenkomsten – waaronder die in 2018 in de Heksenlaak - met de focus op het traject Borculo-Lochem. Deze werden voorafgegaan door gesprekken tussen de omwonenden die zelf aan de slag zijn gegaan om de plannen voor hun woon- en werkgebied uit te werken. Daarbij werden wensen en ideeën vanuit het gebied in kaart gebracht rondom het herinrichten van het Berkeldal, vooruitlopend op het herinrichtingsproject van het waterschap. Antoinet: ‘Ook die bijeenkomsten waren gericht op samen plannen maken en kansen en mogelijkheden verbinden waar mogelijk. Ook hier voelden we eigenaarschap van grondeigenaren en bewoners. Al met al hebben de Future Search en alle daaruit voortvloeiende initiatieven en de uitvoer van de opgaves geleid tot meer dynamiek in en rondom de Berkel, zowel qua meandering (proces waardoor beken en rivieren kronkelen) als plannen. De Berkel raakte meer ingebed in het gebied – meer bewustwording van water in je eigen achtertuin - en werd met andere ogen bekeken dan voorheen. Een ander groot voordeel van de gezamenlijke inzet was dat iedereen makkelijker toegang kreeg tot een breder netwerk, wat de contacten over en weer soepeler en vanzelfsprekender maakte. Dat is een investering die ook in de toekomst de vruchten blijft afwerpen.’

Andere koers richting de toekomst

Binnen het Berkeldal kregen en krijgen tot 2027 diverse herinrichtingsprojecten hun beslag.  De projecten rondom de Molengronden in Lochem en de Noorderbleek zijn inmiddels afgerond. Op de trajecten Lochem-Almen en Borculo-Lochem, de zijwatergangen van de Berkel tussen Borculo en Lochem en rondom de Heksenlaak zijn de projecten nog gaande en peilbesluiten zijn in de maak. Gaandeweg de voortgang van de projecten bleek dat het bestuurlijk platform geen toegevoegde waarde meer bood. Antoinet: ‘Onze insteek nu is om te focussen op onze concrete opgaves. Het omgevingsproces zal zich meer toespitsen op gebiedsniveau, dat werkt beter, en het omgevingsmanagement wordt nu binnen de herinrichtingsprojecten zelf georganiseerd. De Berkel is en blijft natuurlijk in de aandacht, dat verandert niet, alleen de manier waarop. Destijds tijdens de Future Search is een vuurtje aangestoken en dat zal altijd blijven branden. Soms als knetterend vuurwerk, soms als waakvlammetje, maar het zal nooit doven. Zoals de Berkel blijft stromen, blijft ook de liefde voor de Berkel bestaan. Water inspireert en verbindt, dat zal nooit veranderen, en het is aan ons om daar handen en voeten aan te geven.’

Louisa met beeldje van die badende
Louisa met een beeldje van die Badende

Louisa Remesal, omgevingsmanager bij Waterschap Rijn en IJssel, geeft na 12,5 jaar ‘Berkelen’ het stokje door aan Ynte Bekema. Louisa is voortrekker, pionier, verbinder en vanaf het eerste moment betrokken bij het Berkelproces. Tijdens een laatste platformbijeenkomst op 20 december j.l. werd stilgestaan bij haar rol in en belang voor het proces. Antoinet: ‘Voor mij is Louisa de ‘Badende’, dat is dat mooie vrouwenbeeld dat op allerlei plekken langs de Berkel opduikt. Louisa kwam vanaf de IJssel, zwom de Berkel in en popte overal op. Vaak zwom ze tegen de stroom in, ze maakte haar eigen passages en liet zich niet tegenhouden, net als water. Overal is Louisa geland en omarmd en maakte ze de Berkel zichtbaar.’