Geslaagde stage-opdracht Diewertje Dijkman-Pelgrum

Gepubliceerd op 25 maart 2021

Traject Lochem-Almen: onderzoek naar de optimale vistrap in de Berkel. Wie beter dan een geboren en getogen Almense kon een onderzoek uitvoeren rondom vispassages in de Berkel bij Almen? Diewertje - 37 jaar geleden geboren in Almen, nu wonend in Laren – zocht voor haar stage als tweedejaars student Land- en Watermanagement een geschikt onderwerp voor een onderzoek.

‘Via mijn stage bij Witteveen+Bos in Deventer raakte ik betrokken bij het project Berkel Lochem-Almen van het Waterschap Rijn en IJssel. Het ging om een studie naar het vispasseerbaar maken van de stuw Hoge Weide - net stroomafwaarts van Lochem – en stuw Velhorst. Ik heb er ontzettend veel van geleerd. Het vraagstuk rondom de meest geschikte vistrap is nu uitgewerkt tot een onderbouwde keuze voor een mogelijke oplossing.’

Diewertje

Carrièreswitch

Diewertje is nieuw in het vak. Ze stond sinds 2006 voor de klas als leerkracht basisonderwijs. Door groeiende werkdruk in het onderwijs en onvrede met veranderingen aldaar koos ze een andere richting. In 2018 startte ze met de (deeltijd)opleiding aan de Hogeschool Van Hall Larenstein in Velp, met als doel een carrièreswitch te bewerkstelligen. ‘Ik zit nu in het derde jaar en vind het nog steeds erg leuk. Eigenlijk was dit werkveld ook mijn eerste liefde, denk ik, want na de middelbare school koos ik voor de opleiding Sociale Geografie, dat sprak me toen ook al aan. Destijds ging ik toch voor het onderwijs. Nu kwam alles op het juiste moment samen: m’n jongste ging naar school, ik was toe aan iets anders. Ik heb er geen moment spijt van.’

Onderzoek als opdracht

Diewertje vertelt enthousiast: ‘Voor mijn opleiding moet iedereen in het tweede jaar een onderzoek uitvoeren op zijn/haar werkplek. Ik liep stage bij Witteveen+Bos en via collega Timo Worm, die op detacheringsbasis bij Waterschap Rijn en IJssel het onderzoek begeleidde, kwam dit item op mijn pad. Er lag een vraagstuk rondom gekozen vispassages, voor mij een mooi onderwerp. Alle stuwen in de Berkel dienen vispasseerbaar te zijn. Stuw Velhorst is in het verleden voorzien van een bypass (nevengeul) ten behoeve van de vismigratie maar deze voldeed niet voldoende. Daar moest dus de vispassage verbeteren. Stuw Hoge Weide was de laatste stuw in het Berkeltraject die nog niet vispasseerbaar is. Daar moest dus nog een vispassage gerealiseerd worden. Ik werkte samen met Jaco van Langen, vanuit het waterschap opdrachtgever voor het onderzoek, en Joost van der Meer hielp me op weg binnen het waterschap. Ik heb vanaf het begin de contacten met iedereen van het waterschap als positief en betrokken ervaren.’

Plan van aanpak

Het vraagstuk dat door Diewertje onderzocht werd, was: Wat is het meest optimale ontwerp voor de in te passen vispassages op de betreffende twee locaties in de rivier de Berkel op basis van zes onderdelen: hydrologie, ecologie, recreatie, landgebruik en beheer en onderhoud? Diewertje: ‘Eerst heb ik het systeem in kaart gebracht. Hiervoor heb ik beschikbare bronnen geraadpleegd, maar ook interviews gehouden met specialisten van het waterschap en Witteveen + Bos over alle zes genoemde onderdelen. Op basis van alle gegevens heb ik bepaald welke varianten mogelijk waren op de Berkel en daarna per locatie. Vervolgens zijn de varianten beschreven. Deze zijn besproken in het projectteam Berkel. Hierna is met behulp van een zogenaamde MultiCriteria Analyse een keuze gemaakt voor de optimale variant.’

De beste keuze

Voor allebei de locaties in de Berkel bleek een vertical slot de voorkeursvariant te zijn, een betere oplossing dan de cascades, waar in eerste instantie vanuit was gegaan. ‘Er was al wel een onderbuikgevoel bij de cascades, of dat wel de meest optimale optie was. De keuze voor de vertical slot werd door mensen aan de zijlijn in eerste instantie wat sceptisch ontvangen. Maar toen ik een presentatie gaf over het waarom en hoe – en iedereen kon meenemen in het denkproces - werd de logica achter de keuze snel helder. Het opzetten van het peil en daarbij de mogelijkheid om het hele peilvak efficiënt te maaien, is een groot pluspunt. Ook is er de mogelijkheid om meer peilvariatie toe te staan, waardoor een bijdrage wordt geleverd aan het beekdallandschap. Daarnaast kan ter hoogte van Hoge Weide het depot van Rijkwaterstaat ingericht worden als inundatiezone, wat bijdraagt aan de Ecologische Verbindingszone. En bij Velhorst kan de bestaande bypass als habitat (natuurlijke leefomgeving) blijven bestaan.’

Leerzaam proces

Diewertje beschouwt haar onderzoek – dat negen maanden in beslag nam - als verrijkend op diverse fronten. Ze heeft er veel van geleerd. ‘Heel veel. Voor mij was het voor het eerst dat ik zo intensief betrokken was bij een project, het was een proces van begin tot eind. Ik stapte blanco in, alles was nieuw voor mij. Dat gaf me soms een onzeker gevoel, twijfel over of ik het wel goed deed. Ik weet nu veel meer van vismigratie en wat daarbij allemaal komt kijken. Maar ook over hoe het watersysteem, hydrologisch, ecologisch, werkt. En waar wordt allemaal aan gedacht door beheer en onderhoud. En nog veel meer. Het was een zinvolle werkervaring, heel waardevol voor mij. Verder heeft het proces mij op persoonlijk vlak een zetje in de richting gegeven waarin ik me verder wil ontwikkelen. De betrokken omgevingsmanager, Louisa Remesal, heeft me op het spoor gezet van omgevingsmanagement, erg interessant!’

Betrokken bij de Berkel

Diewertje blijft voorlopig verbonden aan het waterschap en de Berkel. ‘Ik wil graag praktijkervaring opdoen, om straks goed beslagen ten ijs het werkveld te kunnen betreden. Ik heb bij Louisa een stage weten te bemachtigen, waarbij ik weer met de Berkel verder mag, iets stroomopwaarts. Op het traject Borculo-Lochem wordt gewerkt aan maatregelen in het kader van Kaderrichtlijnwater en Ecologische Verbindingszone. Ik mag, als onderdeel van meerdere stapstenen, een stapsteen proberen in te richten, met behulp van het project- en specialistenteam Berkel, waarbij ik me ook bezighoud met een (afgebakende) omgeving. Het voelt ook echt als werken in een team. Ik word volop betrokken bij het project en bij elke vergadering ben ik erbij. Ik voel me daardoor onderdeel van het geheel, heb een rol en kan altijd om hulp vragen als ik iets niet zeker weet. Voor mij zijn stages ideaal: een prima manier om het werkveld te verkennen en een zoektocht naar wat het beste mij me past.’

De cascades of de vertical slot

De keuze voor de betreffende vispassages in de Berkel was een kwestie van kiezen tussen de twee meest geschikte varianten. De cascades, negen in totaal, over een lengte van 200 meter met acht bekkens van elk 25 meter, in de huidige hoofdloop van de Berkel. Het peil is daarbij niet te regelen. Of de vertical slot: met behulp van ‘kamers’, die steeds 5 centimeter van het in totaal 70 centimeter grote peilverschil, overbruggen met een totaal ruimtebeslag van 27 meter lengte bij 1.20 meter breed. Bij deze variant is het peil te regelen en het onderhoud eenvoudiger uit te voeren.

Artikel Diewertje - Berkel